Parafia Jazłowiec


Jazłowiec (mapa)

g-0049„Jazłowiec  miasto cyrkułu czortkowskiego nad rzeką Strypą1  przy ujściu w nią rzeki Olchowiec, a którą Sarnicki Hnirolą zowie. Miejsce pamiętne iż było niegdyś znakomitego Jazłowieckich domu gniazdem i siedliskiem, iż było twierdzą obronną murami i zamek, który Mikołaj wojewoda podolski na początku wieku XVI wystawił 2, a Koniecpolski wojewoda Sandomirski umocnił i utrzymywał, sejm mu przeto r. 1658 myto pozwolił. Dziś tylko rozwaliny jego pozostały, które smutny widok sprawują i przypominają zdarzenie (bajkę jak to już  udowodniłem) że w studni zamku, ostatni z domu Jazłowieckich potomek, gdy się głębokości jej przypatrywał utonął, lubo Niesiecki pisze, iż ostatni był Hieronim wojewoda podolski, który roku 1607 swoją śmiercią zeszedł. Przy zwaliskach tego zamku stoi teraz dom skromny, do zmiany czasów stosowniejszy.3 Widok zamku jazłowieckiego jest w kamieniu ryty r. 1825. Przy zwrocie gościńca, daje się widzieć poniżej kotlina, wpośród której na podniesionem miejscu, leżą cząstki rozwalonego mocą casu kościoła, słupy odrzucone, sklepienia i ściany, na nich jeszcze widzieć można w języku ormiańskim napisy, które świadczą, iż ten kościół do Ormian należał, a mógł być przez Tatarów zburzony.Obok tych zwalisk rozrzucone chaty, sączące się doliną wody ze Strypy smutne wrażenie na widzu ciekawym czynią.5 Stara bardzo Ormian osada jest w Jazłowcu. Podług podania i wniosków około roku 1250 Ormianie z Krymu przybyli tu osiedli, niegdyś tu nawet biskupa swego mieli, dotąd ich tu kościół parafialny znajduje się.6 Są tu cerkwie, kościoły łacińskie, parafia zawierająca wsi 20, dusz 2900 obrz. łac. Był tu i klasztor Dominikanów, który Jazłowiecki Mikołaj starosta śniatyński r. 1595 wystawił i dwie wsie im nadał.7 Roku 1648 Jazłowiec oblężenie Kozaków Chmielnickiego wytrzymał i przypuszczony szturm odparł. Lecz roku 1678 chociaż miał dostateczną obronę, gdy się Turcy zbliżyli, zaraz się im haniebnie poddal. Wtedy nieprzyjaciel mury zburzył i mieszkańców w niewolę do Multan zaprzedał. Dziedzictwo włości należało do xiążąt Lubomirskich, nabyte od xsiążąt Poniatowskich, a przez zamiane ustąpione Potockim. Teraz dziedziczy Wiktor Baron Błażowski. Włość od dawna żyznością ziemi, obfitością urodzajów, stadami wybornych koni, handlem bydła, skór, łojów i t.p. słynie” 1

 


1 Mylnie. Strypa odległą jest od Jazłowca o ćwierć mili. Struga, Olchowczyk w samem miasteczku łączy się z drugą, którą Jazłowczykiem nazywają.
2 Mikołaj nie był wojewodą podolskim, przez pomyłkę położony jest w Niesieckim Korona polska T. 1 str.157 Mikołaj Jazłowiecki pod rokiem 1607. powinien być Hieronim. Jerzy Jazłowiecki był Wojewodą podolskim około roku 1586. Niema żadnego dokumentu, kto zamek wybudował w Jazłowcu, o którego istniniu dosyć wyraźne slady napotykamy już w wieku XV.
3 Pałac w stylu włoskim zbudowany przez Stanislawa Poniatowskiego ojca króla Stanisława Augusta z napisem: Honetus rumor alterum patrimonium.
4 Zapewne to był monaster ormiański, który nie Tatarzy, ale sami mieszkańcy tamtejsi rozebrali. Kościół zaś ormiański parafialny za czasów Siarczyńskiego już był obrócony na cerkiew ruską, zachował dotąd jeszcze napisy ormiańskie zewnątrz i wewnątrz ryte na kamieniach drzwi i posadzki kościelnej.
5 Woda nie Strypy ale strugi Jazłowczyka płynie środkiem miasta wzdłuż ulicy ormiańskiej i łączy się ze strugą Olchowczykiem pod kosciołem niegdyś Dominikanów, a teraz parafialnym łacińskim.
6 Za czasów x Siarczyńskiego juz nie było Ormian w Jazłowcu, a podania i wnioski na które się odwołuje, nie mają podstawy historycznej.
7 Dowodnie wykazałem, że Jazłowieccy, żadnych wsi nie darowali Dominikanom, których kościół ślicznej budowy po roku 1830 na kościół parafialny łaciński przeistoczony, dawny zaś kościół parafialny do fundamentów rozebrany został.


Taki opis Jazłowca w swoim rękopisie „Statystyka Galicyi" zostawił zmarły w 1829 roku ksiądz i historyk Franciszek Siarczyński, a Sadok Barącz w swojej książce "Pamiątki jazłowieckie" przytoczył i przypisami własnymi opatrzył.

 
 
Parafia

 jazlowiec kosciol_parafialnyKosciół parafialny p.w. Wniebowziecia NMP. Jest to podomnikańska świątynia wzniesiona w latach 1589-1590 w stylu renesansowo-gotyckim. Jednonawowa, z pięciobocznym prezbiterium i dwiema niskimi, półokrągłymi kaplicami, które dobudowano symetrycznie po obu stronach nawy w XVII w. Prezbiterium wzmacniają schodkowe przypory. W głównej fasadzie wznosi się trójkondygnacyjna wieża. Świątynia miała sklepienie krzyżowe z rzeźbionymi wspornikami. Zwracają uwagę rzeźbione, późnorenesansowe zdobienia portalu fasady bocznej. Kościół jazłowiecki funkcjonował jako świątynia do końca II wojny światowej.

Catalogus Cleri Archidioec. Leopolniens. Anno 1861 pag.90 wymienia następujące wsie do parafii jazłowieckiej należące: Bazar, Beremiany, Browary, Burakówka, Chmielowa, Ćwitowa, Drohiczówka, Duliby, Krzywołuka, Latacz, Nowosiółka, Pauszówka, Połowce, Pomorce, Popowce, Przedmieście, Rzepińce, Słobudka, Świerzkowce, Zaleszczyki Małe, Żnibrody. W Jazłowcu dusz 584. We wsiach do parafii wcielonych dusz 4100. Akatolików 30. Żydów 900. Według najnowszej statystyki cała ludność Jazłowca z Polakami, Rusinami i Żydami nieprzechodzi nawet 2000. Kościoły filialne znajdują się w Dulibach i Żnibrodach, kaplice zaś w Bazarze, Rzepińcach i Jazłowcu.1
 
 

Parafia jazłowiecka - mapa (powiększanie - najedź kursorem myszki na mapę)
Miejscowości należące do parafii podkreślone są na czerwono.
Jeżeli nie działa powiększanie mapy odśwież stronę.
 

Żnibrody


znibrody wiesWieś należąca do parafii jazłowieckiej.
Od 1734 roku (najstarsza odszukana metryka z nazwiskiem Gawron) aż do roku 1945 - kiedy to w ramach repatriacji mieszkańcy  zostali zmuszeni do opuszczenia swoich gospodarstw - była to wieś w której żyli  przodkowie i potomkowie Wojciecha Gawrona. Stąd wyruszali m.in do Brzeżan, Lwowa gdzie zakładali nowe rodziny. W "Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich" wieś opisana jest słowami:

Żnibrody, pierwotnie Niezbrody, wieś pow. buczacki, 21klm.na płd.-wsch. od sądu pow. w Buczaczu, 8 klm. na płd. od urzędu pocz. w Jazłowcu. Na płd.-zach. leży Sokulec, na zach. Kościelniki i Skomorochy, na płn. Duliby, na płd.-wsch. Beremiany (w pow. zaleszczyckim) Wzdłuż granicy zach.płynie Strypa; przez wsch. część obszaru pot. Beremiański, dopływ Dniestru. W jego dolinie leżą zabudowania wiejskie. Własn. więk. (probostwa łacińskiego w Jazłowcu) ma roli or. 284, łąk i ogr.26, pastw. 12, lasu 253 mr.;wł. mn.roli or.472, łąk i ogr. 79, past. 28 mr. W r. 1890 było 117 dm. 726 mk. w gm., 4 dm., 31mk. na obsz.dwor. (611 rzym.-katol., 121 gr.-katol.,25 izr.; 625 Pol., 132 Rus.). Par.rzym-kat. w Jazłowcu, gr.kat. w Beremianach. W polu przy granicy Beremian i na pastwisku gminnem sa ślady cmentarzyska i mogiłek. W roku 1436 Teodoryk z Buczacza zapisuje wieś Niezbrody na uposażenie kościoła par. w Jazłowcu (ob. t.III,str.538)2
(zapis oryginalny)
 
 
Źródła:

1 „Pamiątki jazłowieckie" Sadok Barącz
2 Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”  T. 1-15, Warszawa : nakł. Filipa Sulimierskiego i Władysława Walewskiego, 1880-1914
3 Mapy archiwalne Polski
   Zdjęcie pobrane ze strony  http://zhnyborody.te.ua/inp.htm